خانه / آبگرم سرعین / کتاب آبهای معدنی آذربایجان

کتاب آبهای معدنی آذربایجان

 

 

سلام 

این کتاب (در حقیقت یک مقاله که در چهارمین کنگره پزشکی ایران که در شهر رامسر در سال ۱۳۳۴ برگزار شده بود)، نوشته دکتر صادق مقدم استاد دانشکده پزشکی و داروسازی می باشد که توسط انتشارات اداره املاک و مستغلات پهلوی به چاپ رسیده است.

آبهای معدنی آذربایجان

 

من در مدت دو سالی که دارم مطالب مربوط به تاریخچه آبگرمها رو جمع می کنم، مطلبی از این قدیمی تر پیدا نکرده ام

.

جالب اینکه نویسنده این کتاب را به ملکه ثریا همسر شاه که برگزارکننده کنگره بوده است، تقدیم کرده است

:

دستخط

 

صفحات ۷ تا ۱۶ این کتاب مربوط به آبگرمهای سرعین می باشد. جالب اینکه اسم سرعین به صورت سرائین نوشته شده است نه سرقین. مطلب مهم دیگر اینکه سرائین اولین جایی است که شروع به بحث درباره آن شده است که اهمیت آبگرمهای سرعین در آذربایجان را نشان می دهد.

 

آذربایجان

در این کتاب چشمه ها به صورت زیر نامگذاری شده است:

نام قدیم

نام جدید

گاومیش کلی

گاومیش گؤلی

چشمه های حصار

(دو چشمه)

قره سو و ساری سو

چشمه گه نرال

ژنرال

چشمه های بش باجی لار

(پنج خواهران) (دو چشمه)

بش باجیلار

چشمه های حمام

(دو چشمه)

؟؟؟

چشمه قهوه خانه یعقوب

قهوه سویی

چشمه قهوه خانه همت

آب چشم

چشمه پهن

پهن لو

 

در مورد منشأ آبگرمها چنین آمده است:

این چشمه ها (باستثنای چشمه قهوه خانه همت) تمامی گرم هستند و ظاهراً مبدأ زیرزمینی آنها یکسان میباشد. ولی چون از شکافهای مختلفی از زمین خارج میشوند، بر حسب زیادی و یا کمی مقدار آب و دوری یا نزدیکی مبدأ زیر زمینی تا جایگاهی که چشمه آفتابی می شود، و همچنین در اثر نفوذ آبهای سطحی تغییراتی در اندازه گرمی آبها و بعضی ترکیبات آن حاصل میشود. علاوه بر چشمه های نامبرده، از اکثر نقاط این منطقهاز شکافهای زمین گاز انیدریک کاربونیک (CO2) وآب کانی خارج میگردد.”
 

گاومیش گلی

 

چشمه گاومیش گلی در سال

۱۳۲۹ دیوار نداشته است که دیوار و سکوی کناری در عکس زیر در سال ۱۳۳۰ توسط جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران احداث گردیده است:

 

هلال احمر

 

 

در این کتاب از دو چشمه به نام حصار مردانه و زنانه نامبرده شده است که به نظر من قره سو و ساری سو می باشد. جالب اینکه از دهکده حصارصحبت شده است:

دهکده حصار قسمتی از آبادی دهستان سرائین است و خرده مالک میباشد و در حدود پانصد نفر جمعیت دارد. در این دهکده دو چشمه آب گرم وجود دارد که یکی به نام چشمه حصار مردانه و دیگری بنام چشمه حصار زنانه خوانده میشود. این دو چشمه که ظاهراً یکسان میباشند، در مغرب چشمه گاومیش گلی بفاصله تقریباً پانصد متر از چشمه نامبرده قرار دارند و جایگاه آنها در حدود ده متر از آن مرتفع تر میباشد.

آب چشمه مردانه با گاز زیاد در ارتفاع تقریباً

۱۶۰۰ متر از زمین بیرون آمده و پس از عبور از جوئی به طول ۵ متر وارد استخری میگردد و فاضل آن بوسیله مجرائی به پایین دره جریان می یابد. این استخر که بابعاد ۳×۱۰ و گودی یک متر میباشد، اختصاص به آب تنی مردها دارد و محصور نیست. مقدار آّب این چشمه در حدود ۱۰ لیتر در ثانیه میباشد.

چشمه زنانه کمی پایین تر از چشمه مردانه در محوطه محصوری بابعاد

۱۰×۸ از زمین خارج شده و پس از عبور از جوی روپوشیده کوتاهی وارد گودالی بابعاد ۵×۵ شده و بوسیله مجرائی فاضل آن به پایین دره جریان می یابد. در اطراف این محوطه دیوار چینه به بلندی دو متر کشیده اند تا زنهاییکه در هوای آزاد آب تنی مینمایند دیده نشوند.

مقدار آب این چشمه در حدود دو لیتر در ثانیه و اندازه گرمی آن ۳۹ درجه است.

دوستان اگر مطلبی در مورد حصارشنیده اند، به من هم بگویند.

 

عکس آبگرم ژنرال در سال ۱۳۳۲:

ژنرال

 

در مورد آبگرم بش باجیلار، گفته شده است که دو چشمه در نزدیکی هم بوده و به نام چشمه های دره لرنیز موسوم می باشد.

در مورد چشمه های حمام چنین آمده است:

این دو چشمه در مغرب چشمه گاومیش گلی در کنار جاده کمی دورتر از قهوه خانه یعقوب قرار دارند.

آب این دو چشمه از دو چاله بابعاد ۳×۳ از زمین خارج میشود. مقدار آب این دو چشمه ها در حدود یک لیتر در ثانیه و اندازه گرمی آنها ۴۲ درجه میباشد. در محوطه اطراف این گودالها چهار دیواری از چینه کشیده و روی آنرا پوشانیده اند که کی حمام مردانه و دیگری حمام زنانه ده را تشکیل می دهد.”

به نظر من این دو چشمه احتمالاً همان آبگرمهای یول سویی و مرده شور خانه می باشد که اولاً در کنار جاده بودند و کمی هم از قهوه سویی دورتر و مقدار آب نیز کم میباشد.

چشمه قهوه خانه یعقوب

قهوه خانه یعقوب، در قسمت بالای دهستان سرائین در کنار جاده قرار داردو از یک تالار عمومی و یک ایوان و دو اطاق خصوصی و یک باغچه بمساحت تقریباً هزار متر تشکیل یافته است.

این قهوه خانه، مهمترین مهمانخانه و مسافرخانه سرائین بشمار می رود

. در باغچه این قهوه خانه یکی از چشمه های آب کانی از زمین خارج میگردد. این چشمه در وضعیت کنونی قابل استفاده ترین آب گرم سرائین است. از این لحاظ که چشمه در داخل باغچه کوچک محصوری قرار گرفته و در مظهر آن استخر سیمانی بسار تمیزی ساخته اند و چون برای آب تنی در آن بایستی مبلغ ۳ ریال ب قهوه چی پرداخت، فقط طبقه نسبتاً متمکن از آن استفاده می نمایند. در سال ۱۳۳۲ ساختمان ساده و تمیزی در اطراف حوض سیمانی بنا شده است. آب تنی در این چشمه، نیمی از روز برای مردان و نیم دیگر برای زنان به طور متناوب با چشمه ژنرال تخصیص داده شده است.

 

قهوه سویی

 

چشمه قهوه خانه یعقوب در شمال چشمه گاومیش گلی قرار دارد و فاصله آن تا چشمه نامبرده در حدود یک کیلومتر است

. ارتفاع سرچشمه از سطح دریا ر حدود ۱۶۰۰ متر میباشد. آب این چشمه از سه شکاف از زمین خارج میشود. شکاف اول در کنار دیوار قرار دارد. آب پس از عبور از جوی روپوشیده بطول ۵ متر داخل استخر سیمانی میشود. درج حرارت آب در محلی که وارد استخر میشود ۵/۴۵ درجه است. شکاف دوم که از حیث مقدار آب از چشمه اول بیشتر است، در داخل استخر در کنار بدنه آن قرار دارد. درجه حرارت این چشمه در جایگاهی که از زمین خارج میگرد ۴۶ درجه است. شکاف سوم در کف استخر قرار دارد و آب کمی از آن خارج می گردد. مقدار آب این سه شکاف جمعاً در حدود ۲ لیتر در ثانیه میباشد.

ابعاد استخر

۸×۴ متر و گودی آن یک متر و نیم است. این استخر از بالا به پایین بدو قسمت تقسیم میشود: قسمت اول که آب از آن میجوشد کوچکتر و قسمت دوم قدری بزرگتر است. ….

در کنار این استخر سکوی تمیزی از سیمان ساخته شده که بمنزله رخت کن میباشد و در روی سکو و قسمتی از استخر سایه بانی ساخته شده است

طبق مقرراتی که از طرف قهوه چی وضع شده صابون زدن در قسمت اول استخر ممنوع است و استحمام کنندگان پس از نظافت در قسمت دوم به قسمت اول میروند و چون گرمای این قسمت زیادتر است، بش از چند لحظه اقامت در آن ممکن نیست

….

کف و جدار استخر در نتیجه رشد بعضی از گیاهان ذره بینی سبزرنگ شده و بواسطه رسوب اکسیدهای آهن قرمز رنگ گردیده است

.”

قهوه خانه یعقوب همان آبگرم قهوه سویی میباشد

. همانطوری که از توصیفات نویسنده استنباط میگردد، این آبگرم مخصوص اعیان وخانها بوده و نسبت به آبگرمهای دیگر تمیزتر و مجهزتر بوده است. جالب اینکه توصیفات ساختمانی این آبگرم تا همین امسال که برای احداث مجموعه مدرن آبدرمانی تخریب شد، تغییری نکرده بود.

عکس آبگرم پهنلو در سال ۱۳۲۹

پهنلو

 دوستانی که عکسهای قدیمی دارند با ذکر منبع و شخص صاحب عکس آنها را ذر وبلاگ خویش یا وبلاگ من قرار دهند تا مجموعه ای در مورد آبگرمها آماده کنیم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *